Η Κίρφη είναι ορεινός όγκος που υψώνεται νότια του Παρνασσού και της Αράχωβας, σε ένα ανάπτυγμα που εκτείνεται 3 Km μετά το πέρασμα του Ζεμενού προς Δίστομο (ανατολικά) μέχρι και την έξοδο της κοιλάδας του Πλειστού ποταμού, στην περιοχή του Χρισσού και της Κίρρας (δυτικά). Ουσιαστικά βρίσκεται ανάμεσα στα όρη του Παρνασσού και του Ελικώνα και στα όρια των Νομών Βοιωτίας- Φωκίδας. Το έδαφος αποτελείται κυρίως από ασβεστολιθικά πετρώματα, γεγονός που προσδίδει έντονο καρστικό χαρακτήρα στην περιοχή, με σχηματισμούς όπως καταβόθρες, σπηλαιώσεις και απότομες πλαγιές. Η ψηλότερη κορυφή της Κίρφης βρίσκεται ακριβώς νότια του Ζεμενού, λέγεται Ξηροβούνι με υψόμετρο 1.560 μέτρα, και όνομα που συχνά χρησιμοποιείται και για ολόκληρη την Κίρφη. Άλλες κορυφές είναι το Νεραϊδολάκκωμα ή Άνθιμος 1.280μ., ο Κούτσουρας 892μ., το Κόχραν 852μ. κι ο Μαύρος Πύργος 632μ. Το βουνό αναφέρεται από τον Στράβωνα στο βιβλίο του: Γεωγραφικά. 

Η βόρεια πλευρά του ορεινού όγκου, είναι κατάφυτη από έλατα κι είναι βραχώδης κι απόκρημνη. Η νοτιοδυτική του πλευρά προς την πλευρά του Κορινθιακού κόλπου έχει αρκετά φτωχή βλάστηση, που αποτελείται κυρίως από φρύγανα και θάμνους, με κατά τόπους συστάδες δρυών και κέδρων. Το δυτικό τμήμα της Κίρφης, με ψηλότερη κορυφή το Νεραιδολάκκωμα (Άνθιμος) (1.280μ.) χωρίζεται από το Ξεροβούνι με το διάσελο Σκλιβινίτσα, παμπάλαιο πέρασμα ανάμεσα στο Δίστομο και την Αράχωβα. Πιο δυτικά απλώνεται το οροπέδιο της Δεσφίνας, που είναι μια μεγάλη πόλγη, δηλαδή μια καρστική λεκάνη με εσωτερική υδρογραφία. Στο δυτικό άκρο του οροπεδίου υψώνεται ένα λοφώδες σύμπλεγμα, με ψηλότερες κορυφές γύρω στα 850-900μέτρα και πιο γνωστή κορυφή τον Προφήτη Ηλία.

Η Κίρφη, ένα από τα κύρια ορεινά συγκροτήματα της περιοχής της Στερεάς Ελλάδας, διαδραματίζει επουσιώδη ρόλο στη διαμόρφωση του τοπικού μικροκλίματος της Αράχωβας. Με γεωγραφικό προσανατολισμό κάθετο στον άξονα θάλασσας–ενδοχώρας, και μέσο υψόμετρο στο ορεινό της ανάπτυγμα τα 1000μ περίπου, λειτουργεί ως φυσικό εμπόδιο στην κίνηση της θαλάσσιας αύρας από τον Κορινθιακό κόλπο προς τα βορειοανατολικά. Ως αποτέλεσμα, η Αράχωβα δεν επωφελείται από τη δροσιστική επίδραση της θάλασσας, παρουσιάζοντας υψηλές σχετικά θερμοκρασίες κατά τις ζεστές ημέρες του καλοκαιριού, και χαμηλότερα επίπεδα υγρασίας, σε σύγκριση με τις παραθαλάσσιες περιοχές. (Μικρά ποσά θαλάσσιας αύρας διοχετεύονται δια μέσω της Ιτέας προς τους Δελφούς, όπου σταματά το δυτικό ανάπτυγμα της Κίρφης).Έτσι λοιπόν το όρος Κίρφη διαμορφώνει ένα κλίμα κυριαρχούμενο από το ορεινό ανάγλυφο, με ελάχιστες θαλάσσιες επιρροές, καθιστώντας την Αράχωβα κλιματικά ξεχωριστή από τις γειτονικές παράκτιες ζώνες. (Η θαλάσσια αύρα αποτελεί ένα χαρακτηριστικό τοπικό μετεωρολογικό φαινόμενο, το οποίο δημιουργείται κατά τη διάρκεια της ημέρας τουκαλοκαιριού κυρίως, λόγω της θερμοκρασιακής διαφοράς μεταξύ θάλασσας και ξηράς. Ο ψυχρότερος αέρας από τη θάλασσα κινείται προς την ξηρά, προσφέροντας δροσιά και μετριάζοντας τις υψηλές θερμοκρασίες).

Στις βόρειες εισροές, οι αέριες μάζες κατευθύνονται προς το στενό, φυσικό πέρασμα μεταξύ Παρνασσού και Κίρφης, τη δίοδο του Ζεμενού όπου παρατηρείται καναλισμός, δηλαδή επιτάχυνση και ενίσχυση των ριπών λόγω, της τοπογραφικής διαμόρφωσης. Επίσης, η Κίρφη συμβάλλει στη σκίαση σημαντικών περιοχών (Ζεμενό), μειώνοντας τη διάρκεια ηλιοφάνειας και τις μέγιστες θερμοκρασίες.

Τα κύρια χαρακτηριστικά της επίδρασης της Κίρφης στο μικροκλίμα της Αράχωβας συνοπτικά είναι τα εξής:

1. Απόκλιση και αποκοπή της θαλάσσιας αύρας

Η Κίρφη λειτουργεί ως φυσικό εμπόδιο που αποκόπτει τη δροσιστική θαλάσσια αύρα από τον Κορινθιακό κόλπο. Λόγω του ύψους και της γεωγραφικής της θέσης, παρεμποδίζει τη διαμπερή κίνηση της αύρας προς την ενδοχώρα. Έτσι, η Αράχωβα, που βρίσκεται στη βόρεια πλευρά της Κίρφης, δεν επωφελείται από τη μετριαστική επίδραση του θαλάσσιου αέρα, ιδιαίτερα κατά τους θερινούς μήνες.

2. Ενίσχυση της θερμικής διακύμανσης

Η απουσία της θαλάσσιας επίδρασης οδηγεί σε πιο έντονες διακυμάνσεις μεταξύ των θερμοκρασιών ημέρας και νύχτας. Κατά τη διάρκεια της ημέρας το καλοκαίρι, οι θερμοκρασίες ανεβαίνουν περισσότερο λόγω της ηλιακής ακτινοβολίας, ενώ τη νύχτα καταγράφεται σημαντική ψύξη, λόγω απουσίας υδρατμών και της ακτινοβολίας προς το διάστημα.

3. Περιορισμός της υγρασίας

Η θαλάσσια αύρα συνήθως μεταφέρει υδρατμούς προς την ξηρά, συμβάλλοντας στην αύξηση της σχετικής υγρασίας. Ωστόσο, η Κίρφη περιορίζει αυτή τη μεταφορά, με αποτέλεσμα η Αράχωβα να χαρακτηρίζεται από χαμηλότερη υγρασία σε σχέση με τις παραθαλάσσιες περιοχές. Αυτό έχει αντίκτυπο τόσο στη βλάστηση όσο και στην αίσθηση θερμικής άνεσης το καλοκαίρι.

4. Δημιουργία τοπικών ανέμων

Το ανάγλυφο της Κίρφης, σε συνδυασμό με την παρουσία του Παρνασσού, ευνοεί την εκδήλωση τοπικών ανέμων, κυρίως καταβατικών ρευμάτων που κατέρχονται από τις πλαγιές του Παρνασσού. Αυτοί οι άνεμοι παρατηρούνται συχνά τις βραδινές ώρες και μπορεί να είναι ισχυροί, επηρεάζοντας τις μικροκλιματικές συνθήκες της Αράχωβας.Το ανάγλυφο της Κίρφης και του Παρνασσού σχηματίζει ένα φυσικό “κανάλι” που ευνοεί τη ροή αυτών των ανέμων προς τα χαμηλότερα υψόμετρα, επηρεάζοντας την Αράχωβα.
Οι άνεμοι αυτοί μπορεί να έχουν τοπικό χαρακτήρα, να είναι σχετικά ψυχροί και συχνά ισχυροί, με αποτέλεσμα να διαμορφώνουν τις μικροκλιματικές συνθήκες (π.χ. απότομη πτώση θερμοκρασίας τη νύχτα, ενίσχυση αίσθησης ψύχους).
Παράλληλα, κατά τη διάρκεια της ημέρας, μπορεί να εμφανιστούν και ανεβατικά ρεύματα (ανέμοι ανωφέρειας), τα οποία προκαλούνται από τη θέρμανση των πλαγιών και την άνοδο του θερμού αέρα.Έτσι, στην Αράχωβα και στην ευρύτερη περιοχή, το ανάγλυφο παίζει σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση ενός ιδιαίτερου μικροκλίματος, με έντονη ημερήσια και νυχτερινή εναλλαγή αερίων ρευμάτων

5. Σκίαση και τοπικές διαφορές εκπομπής ηλιακής ακτινοβολίας

Η μορφολογία της Κίρφης επηρεάζει τη διανομή του ηλιακού φωτός στην ευρύτεςρη περιοχή της Αράχωβας και δη του Ζεμενού. Κατά τις πρωινές ή απογευματινές ώρες, ανάλογα με την εποχή, η περιοχή του Ζεμενού και αυτές που βρίσκονται στις πρόποδες του ορεινού αναπτύγματος της Κίρφης, δέχονται λιγότερη άμεση ηλιακή ακτινοβολία, λόγω σκίασης. Αυτό οδηγεί σε τοπικές διαφορές θερμοκρασίας και μικροκλιματικές ζώνες.

6. Διαμόρφωση μικροκλιματικών ζωνών

Το όρος Κίρφη, αν και σαφώς χαμηλότερο σε υψόμετρο από τον Παρνασσό, επηρεάζει με τον δικό του τρόπο τη διαμόρφωση των μικροκλιματικών ζωνών γύρω από την Αράχωβα και τους Δελφούς. Η παρουσία του, σε συνδυασμό με το βαθύ ανάγλυφο της περιοχής, λειτουργεί κυρίως ως τοπικός διαμορφωτής της ροής του αέρα, παρά ως ουσιαστικός φραγμός στις αέριες μάζες μεγάλης κλίμακας.

1. Ρόλος Κίρφης στη ροή Νότιων – Νοτιοδυτικών ανέμων
   • Λόγω του σχετικά χαμηλού της υψομέτρου, η Κίρφη δεν μπορεί να ανακόψει πλήρως τις θερμές και υγρές αέριες μάζες των Νότιων – Νοτιοδυτικών ανέμων. Αυτές συχνά μπορούν να υπερπηδήσουν το ανάγλυφο ή να διοχετευτούν μέσα από τα περάσματα (π.χ. Ιτέα – Δελφοί – Χρισσό). Ωστόσο, η γεωμορφολογία της επηρεάζει την τοπική διοχέτευση αυτών των μαζών, οδηγώντας σε μεταβαλλόμενη υγρασία και τοπικές βροχοπτώσεις κυρίως στις νοτιοδυτικές πλαγιές.
2. Τοπικές μικροκλιματικές διαφοροποιήσεις
   • Στις κοιλάδες και τα περάσματα που σχηματίζονται μεταξύ Κίρφης και Παρνασσού αναπτύσσονται θερμοκρασιακές αναστροφές και τοπικές συγκεντρώσεις ψυχρού αέρα. Οι πλαγιές της Κίρφης, λόγω προσανατολισμού, εμφανίζουν διαφορετικά θερμοϋγρομετρικά χαρακτηριστικά: Οι νότιες πλαγιές είναι θερμότερες και ξηρότερες, ενώ οι βόρειες διατηρούν περισσότερη υγρασία.
3. Ενίσχυση ορεινού χαρακτήρα της Αράχωβας
   • Η Αράχωβα επηρεάζεται πρωτίστως από τον Παρνασσό και τις καταβατικές ροές του. Παρόλα αυτά, η παρουσία της Κίρφης δημιουργεί ένα δευτερεύον μικροκλιματικό πεδίο, που συμβάλλει στην ποικιλία των τοπικών ανέμων και στη διαφοροποίηση της θερμοκρασίας μεταξύ των επιμέρους περιοχών.
   • Η Κίρφη δεν εμποδίζει σημαντικά τους βόρειους και βορειοανατολικούς ανέμους που κατεβαίνουν από τον Παρνασσό, οι οποίοι είναι ξηροί και ψυχρότεροι. Αυτοί οι άνεμοι περνούν σχετικά ανεμπόδιστοι, καθώς η Κίρφη βρίσκεται νότια της Αράχωβας και δεν αποτελεί εμπόδιο για τις βόρειες ροές.
   • Επομένως δημιουργείται μια μικροκλιματική ζώνη με έντονο ορεινό χαρακτήρα, χαρακτηριζόμενη από ξηρότερο αέρα και μεγαλύτερες θερμοκρασιακές διακυμάνσεις, ιδιαίτερα μεταξύ ημέρας και νύχτας
4. Διαφοροποίηση από Παράκτιες Ζώνες:
   • Λόγω της Κίρφης, η Αράχωβα σχηματίζει μια ξεχωριστή μικροκλιματική ζώνη σε σχέση με τις παραθαλάσσιες περιοχές του Κορινθιακού. Ενώ οι παράκτιες ζώνες επωφελούνται από τη δροσιστική επίδραση της θάλασσας και την υψηλότερη υγρασία, η Αράχωβα, απομονωμένη από αυτές τις επιρροές, έχει πιο ηπειρωτικό κλίμα, επηρεασμένο κυρίως από το ορεινό ανάγλυφο.
   • Άρα η Κίρφη δημιουργεί μια μετάβαση μεταξύ της παράκτιας μικροκλιματικής ζώνης (υγρότερη, δροσερότερη) και της ορεινής ζώνης της Αράχωβας (ξηρότερη, με μεγαλύτερες θερμοκρασιακές διακυμάνσεις).
5. Τοπικές Παραλλαγές λόγω Μορφολογίας:
   • Η Κίρφη, αν και χαμηλότερη σε υψόμετρο από τον Παρνασσό, δημιουργεί τοπικές παραλλαγές στο μικροκλίμα ακόμα και μέσα στην ευρύτερη περιοχή της Αράχωβας. Για παράδειγμα, οι περιοχές κοντά στις πλαγιές της Κίρφης μπορεί να παρουσιάζουν ελαφρώς διαφορετικές συνθήκες (π.χ. σκίαση, μικρότερη έκθεση σε ανέμους) σε σχέση με πιο ανοιχτές περιοχές της Αράχωβας.

Οι μικροκλιματικές ζώνες που διαμορφώνονται, λόγω του ορεινού όγκου της Κίρφης συνοψίζονται παρακάτω:

• Ορεινή ζώνη (Αράχωβα): Χαρακτηρίζεται από ξηρότερο κλίμα, μεγαλύτερες θερμοκρασιακές διακυμάνσεις και επιρροή από τους βόρειους ανέμους του Παρνασσού.
• Παράκτια ζώνη (Κορινθιακός): Υγρότερη, δροσερότερη, με έντονη θαλάσσια επιρροή, η οποία εμποδίζεται από την Κίρφη να φτάσει στην Αράχωβα.
• Μεταβατικές ζώνες: Περιοχές κοντά στις πλαγιές της Κίρφης ή σε χαμηλότερα υψόμετρα προς τον Κορινθιακό μπορεί να παρουσιάζουν ενδιάμεσα χαρακτηριστικά, όπως ελαφρώς υψηλότερη υγρασία αλλά μικρότερη θαλάσσια δροσιά σε σχέση με την ακτή. Αντίστοιχα περιοχές βόρεια της Κίρφης, με λιγότερη υγρασία, περισσότερη σκίαση κλπ.Η Κίρφη, ως φυσικό εμπόδιο, διαχωρίζει κλιματικά την Αράχωβα από τις παράκτιες περιοχές, συμβάλλοντας στη δημιουργία ξεχωριστών μικροκλιματικών ζωνών. Εμποδίζοντας τις θαλάσσιες αέριες μάζες και επιτρέποντας την κυριαρχία των βόρειων ανέμων από τον Παρνασσό, η Κίρφη διαμορφώνει ένα ορεινό μικροκλίμα στην Αράχωβα, με χαρακτηριστικά διαφορετικά από αυτά των παραθαλάσσιων περιοχών.

Η Κίρφη, ως φυσικό εμπόδιο, διαχωρίζει κλιματικά την Αράχωβα από τις παράκτιες περιοχές, συμβάλλοντας στη δημιουργία ξεχωριστών μικροκλιματικών ζωνών. Εμποδίζοντας τη θαλάσσια αύρα και επιτρέποντας την κυριαρχία των βόρειων ανέμων από τον Παρνασσό, η Κίρφη διαμορφώνει ένα ορεινό μικροκλίμα στην Αράχωβα, με χαρακτηριστικά διαφορετικά από αυτά των παραθαλάσσιων περιοχών.Η γεωμορφολογία της Κίρφης, σε αλληλεπίδραση με τον Παρνασσό, συμβάλλει στη δημιουργία ενός ορεινού μικροκλίματος, που χαρακτηρίζεται από:

• χαμηλότερες θερμοκρασίες σε σχέση με τις παραθαλάσσιες περιοχές,
• αυξημένη συχνότητα καταβατικών ανέμων,
• έντονες τοπικές θερμοκρασιακές διαφοροποιήσεις μεταξύ πλαγιών και κοιλάδων.

Έτσι, η Αράχωβα αποκτά διακριτή μικροκλιματική ταυτότητα, με χαρακτηριστικά διαφορετικά από αυτά των παράκτιων περιοχών του Κορινθιακού κόλπου.