• Στην Ελλάδα, η Πολιτική Προστασία θεσμοθετήθηκε ως διακριτή λειτουργία το 1995.
• Το 2002, ο θεσμός αναβαθμίζεται, επαναπροσδιορίζονται ο σκοπός και οι στόχοι σύμφωνα με τα σύγχρονα δεδομένα, και καθιερώνεται το Σύστημα Πολιτικής Προστασίας της χώρας.
• Το 2021 η Πολιτική Προστασία αναβαθμίζεται περαιτέρω σε Υπουργείο, ενώ όλοι οι μηχανισμοί διαχείρισης των φυσικών καταστροφών ενοποιούνται στο Εθνικό κέντρο Διαχείρισης Φυσικών Καταστροφών.
• Όλα τα παραπάνω αφορούν στην οργάνωση της Πολιτικής Προστασίας σε επίπεδο κεντρικής Εξουσίας.
• Σε επίπεδο όμως Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Δήμοι) η κατάσταση λειτουργίας είναι αποκαρδιωτική και ανεπαρκής κατ’ επιεικώς, τα δε παραδείγματα πάμπολλα, όπως αναφέρουμε πιο κάτω. Υποτίθεται ότι το 2010 η Πολιτεία μέσα από την αναδιάρθρωση της διοικητικής δομής της χώρας και την εφαρμογή του «Καλλικράτη» δημιούργησε νέα δεδομένα και στο χώρο του επιχειρησιακού σχεδιασμού για φυσικές, τεχνολογικές ή άλλες καταστροφές, εξαιτίας της τροποποίησης σε αρμοδιότητες (χωρικές και θεσμικές) και σε πόρους (ανθρώπινο δυναμικό και μέσα) στις νέες διοικητικές δομές.

Θεσπίστηκαν στα 2010 με τον ίδιο νόμο τα Επιχειρησιακά Σχέδια έκτακτης ανάγκης και αντιμετώπισης φυσικών καταστροφών από τους Δήμους. Αυτό πρακτικά αναλύεται από μια σειρά ενεργειών και δράσεων, που θα πρέπει να αναλάβουν σε Προ-Καταστροφικό, Συν-Καταστροφικό και Μετα-Καταστροφικό στάδιο εξειδικεύοντας τις δράσεις και ενέργειες αυτές για κάθε μία κατηγορία.

Δυστυχώς όμως διάφορα γεγονότα που έχουν συμβεί στο παρελθόν που καταδεικνύουν την αδυναμία των Δήμων να επιτελέσουν βασικές αρχές της πολιτικής προστασίας, προκάλεσαν συζητήσεις, αναζήτηση ευθυνών, εξειδίκευση αρμοδιοτήτων και δρομολόγησαν εξελίξεις στο σχεδιασμό της πολιτικής προστασίας στη χώρα μας, όπως:

• Οι καταστροφικές πυρκαγιές του 2007 (Ηλεία, Εύβοια και άλλες περιοχές) όπου δεν υπήρξαν σχέδια οργανωμένης εκκένωσης περιοχών (Μάκιστος, Μάκιστος ) με δεκάδες νεκρούς.
• Οι πλημμύρες της 15ης Νοεμβρίου 2017 στη Δυτική Αττική με τις καταστροφικές επιπτώσεις στις υποδομές της Μάνδρας και την απώλεια 24 ανθρώπων.
• Η καταστροφική πυρκαγιά της 23ης Ιουλίου 2018 στο Μάτι με το πιο τραγικό αποτέλεσμα που ήταν η απώλεια 102 sυνανθρώπων μας.
• Τα γεγονότα με τις πλημμύρες στην Εύβοια και την Καρδίτσα, το μεγάλο σεισμό στη Σάμο στα 2021 αλλά και πολλές άλλες μικρότερης κλίμακας καταστροφές.
• Η ασύλληπτη σε έκταση και μέγεθος φυσική καταστροφή που βιώνουμε σήμερα στη Θεσσαλία με τις ανθρώπινες απώλειες και τις τεράστιες ζημιές στις υποδομές, καλλιέργειες και το βιος χιλιάδων ανθρώπων.

Καταδεικνύεται ότι η Πολιτική Προστασία θα πρέπει να διαρθρώνεται ΠΡΩΤΑ από το επίπεδο των Δήμων, που οφείλουν να εκπονήσουν Επιχειρησιακά Σχέδια Έκτακτης Ανάγκης και αντιμετώπισης φυσικών καταστροφών για τον τόπο τους και πρωτίστως να είναι σε θέση να τα υλοποιήσουν σε κάθε περίπτωση.

Θέτουμε μερικά πρακτικά ερωτήματα για τους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης Α’ Βαθμού (Δήμοι):

Μπορούν να συνδράμουν στην οργανωμένη απομάκρυνση των πολιτών σε περίπτωση πυρκαγιάς ή άλλης φυσικής καταστροφής ή θα περιμένουν το 112 για ένα γεγονός που λαμβάνει τοπικές διαστάσεις;

Υπάρχουν τα κατάλληλα μέσα και το ανθρώπινο δυναμικό (τακτικό και εθελοντές) ανά πάσα στιγμή σε επιφυλακή με κατάλληλη εκπαίδευση; Μπορούν να βρίσκονται σε ετοιμότητα με δυνατότητα επέμβασης εντός λίγης ώρας;

Υπάρχει Τοπικό Επιχειρησιακό Συντονιστικό Όργανο Πολιτικής Προστασίας στο Δήμο (ή σε κάθε Δημοτική Ενότητα) και κατ’ επέκταση γραφείο Πολιτικής Προστασίας, το οποίο θα οργανώνει εν καιρώ “ειρήνης” τον κορμό της Πολιτικής προστασίας και θα συντονίζει αποκλειστικά τη διαχείριση έκτακτων αναγκών;To παραπάνω όργανο θα αποτελεί συνάμα και το δίαυλο επικοινωνίας με το Συντονιστικό όργανο Πολιτικής προστασίας σε επίπεδο Νομού, Περιφέρειας κλπ.

Γίνονται κάθε χρόνο ασκήσεις ετοιμότητας Πολιτικής Προστασίας (προσωπικού και μέσων); Υπάρχουν μεγαφωνικές εγκαταστάσεις προειδοποίησης των πολιτών, γνωρίζουν οι πολίτες του Δήμου εκ των προτέρων, τους χώρους που θα πρέπει να συγκεντρωθούν σε περίπτωση έκτακτου συμβάντος; Χρησιμοποιούνται σύγχρονα τεχνολογικά εργαλεία και μέθοδοι για την πρόληψη των φυσικών καταστροφών; Λαμβάνονται μέτρα πρόληψης, όταν η περίσταση το απαιτεί;

Μερικά ερωτήματα που καταδεικνύουν τη μεγάλη σημασία που καλούνται να αναλάβουν οι Δήμοι στο συντονισμό και την επίβλεψη των δράσεων Πολιτικής Προστασίας σε ό,τι αφορά στην πρόληψη, την ετοιμότητα, την αντιμετώπιση, την αποκατάσταση των φυσικών καταστροφών.

Aπαιτείται λοιπόν ΑΜΕΣΑ η εφαρμογή ενός ετήσιου εθνικού σχεδιασμού Πολιτικής Προστασίας σε ό,τι αφορά σε προγράμματα, μέτρα και δράσεις εντός των ορίων του Δήμου για την ασφάλεια αρχικά των πολιτών αλλά και την πρόληψη ή δυνατόν την αντιμετώπιση των φυσικών καταστροφών.