Close

Μετεωρολογία Αράχωβας

Μετεωρολογία Αράχωβας

Η Αράχωβα εκτείνεται στις Νότιες πλαγιές του Παρνασσού και απολαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου, πλούσια ηλιοφάνεια.

Το μέσο υψόμετρο της Αράχωβας είναι στα 960 μ. ενώ η ευρύτερη περιοχή της εκτείνεται από τα 500μ. που είναι το χαμηλότερο σημείο του ελαιώνα έως τα 1150 μ που είναι το λιβάδι και ακόμη ψηλότερα έως τα 2.395 μ. (Γεροντόβραχος – Χιονοδρομικό).

 Η καθαρότητα της ατμόσφαιρας εξασφαλίζεται όχι μόνο όταν φυσάει ο ΒΔ άνεμος (Βλαχιώτης) μα και σε ήσυχες μέρες όπου κατά τις μεν θερμές ώρες φυσούν άνεμοι από την κοιλάδα προς την πλαγιά, οι λεγόμενες αύρες κοιλάδων, τις δε ψυχρές ώρες, καταβατικοί άνεμοι απ’ τις κορυφές του Παρνασσού (αύρες ορέων).

Ευεργετική επίδραση επίσης, εξασκεί και ο τοπικός άνεμος ΒΑ (Κατεβατός) που έχει προέλευση τις ΒΑ πλαγιές του Παρνασσού και δη για την Αράχωβα την Μπαϊντανόραχη (2180 μ).

Η οροσειρά προς Νότο της Κίρφης (Ξεροβούνι) 1560μ προστατεύει από τη θαλάσσια αύρα του Κορινθιακού κόλπου, η οποία όμως ασκεί μια μικρή επίδραση κατά τους θερινούς μήνες, μέσω της κοιλάδας των Δελφών και του Ελαιώνα της Ιτέας, στις πλαγιές του Παρνασσού.

Το κλίμα της Αράχωβας είναι ξηρό το καλοκαίρι, με δροσιά και ψύχρα ακόμη τις βραδινές ώρες, ειδικά στο λιβάδι, ενώ το χειμώνα επικρατεί κρύο με αξιόλογες βροχές και χιονοπτώσεις.

Χιονίζει πυκνά με ΒΔ ή ΝΔ ανέμους, αρκετές φορές μέσα στην πόλη, αλλά ο Νότιος προσανατολισμός της, που έχει ως αποτέλεσμα τη μεγαλύτερη έκθεση στον ήλιο, δεν ευνοεί στη διατήρηση του χιονιού για αρκετές μέρες.

Ο τοπικός ΒΑ άνεμος (Κατεβατός), δεν ευνοεί σε φαινόμενα την Αράχωβα, παρά μόνο επικρατεί τσουχτερό κρύο με διαστήματα ηλιοφάνειας, σε αντίθεση με άλλες περιοχές. Αυτό συμβαίνει γιατί η Αράχωβα βρίσκεται στις νότιες πλαγιές του Παρνασσού, οπότε ο ορεινός όγκος Παρνασσού εμποδίζει σε μεγάλο βαθμό τη διέλευση συστημάτων από το Βορά.

Όπως κάθε τόπος, έχει τον καιρό του, έτσι κι η Αράχωβα, λόγω του πολύπλοκου ανάγλυφου της, παρουσιάζει καιρικές ιδιαιτερότητες, τις οποίες οφείλει να γνωρίζει ένας μετεωρολόγος.

Η διερεύνηση λοιπόν των καιρικών συνθηκών, εκτός απ’ την ύπαρξη των προγνωστικών μοντέλων καιρού, θα πρέπει να βασίζεται και στη γνώση που αποκτάται απ’ την εμπειρία των κατοίκων της, μέσω της παρατήρησης των τοπικών μετεωρολογικών φαινομένων.

Αρκετές φορές η πρόγνωση και κατανόηση του Αραχωβίτικου καιρού, μέσω της παρατήρησης και καταγραφής των μετεωρολογικών φαινομένων, ξεπερνά σε επιτυχία αυτή των προγνωστικών μοντέλων.

Τα περισσότερα φαινόμενα στην Αράχωβα (υετός) παρατηρούνται, τους φθινοπωρινούς και χειμερινούς μήνες. Όμως η κατανομή των φαινομένων εξαρτάται απόλυτα από τον τύπο καιρού, τους ανέμους που τον συνοδεύουν, σε συνδυασμό με το τοπικό αλλά και ευρύτερο ανάγλυφο.

Γενικότερα η Αράχωβα επηρεάζεται από τους νότιους και δυτικούς ανέμους, με συστήματα χαμηλών βαρομετρικών πιέσεων, που προέρχονται απ’ την περιοχή της Ιταλίας και της Αδριατικής θάλασσας.

Οι ΝΔ άνεμοι ανάλογα με τη διάταξη των βαρομετρικών συστημάτων και τη θέση του χαμηλού, φέρνουν στην Αράχωβα αρκετές βροχές και αξιόλογες χιονοπτώσεις στον Παρνασσό. Μπορεί όμως, όταν οι συνθήκες είναι τέτοιες (καιρός τύπου Π), η Αράχωβα να μείνει ανεπηρέαστη από φαινόμενα και η σχετικά κοντινή περιοχή του Μόρνου (Δυτική Φωκίδα), να παρουσιάζει ικανοποιητικά ύψη υετού (αποκλειστικός καιρός Δυτικής Ελλάδας).

Όταν η θερμοκρασία στην Αράχωβα είναι κοντά στους 0 βαθμούς Κελσίου, και παρουσιαστεί υετός με καιρό ΝΔ ρεύματος, τότε πέφτει αρκετό και πυκνό χιόνι.

Σε περιπτώσεις που οι ΝΔ άνεμοι παίρνουν τη μορφή Λίβα, ανεβάζουν σημαντικά τη θερμοκρασία.

Οι Ν – ΝΑ άνεμοι είναι ίσως οι πιο υετοφόροι για την Αράχωβα με αρκετή ανατροφοδότηση από τον Κορινθιακό κόλπο και με πολύωρη εκδήλωση φαινομένων. Όταν οι θερμοκρασίες το χειμώνα είναι κατάλληλες, πέφτουν άφθονα χιόνια στον Παρνασσό, ενώ όταν έχουν την τάση να γυρίζουν σε ΒΑ ρεύμα, χαρίζουν αρκετές χιονοπτώσεις στην Αράχωβα, (τοπικά λέγεται Γριπαίος).

Επισημαίνεται, ότι τα φαινόμενα του εγκλωβισμού ψυχρών αερίων μαζών, που με την προσέγγιση του θερμού μετώπου, οδηγούν στην εκδήλωση χιονοπτώσεων, γενικά δεν παρατηρείται στην Αράχωβα.

Οι ΒΔ άνεμοι (καιρός Βλαχιώτης), συνδέονται με άστατο καιρό, είναι αρκετά ασταθείς με γρήγορες εναλλαγές ηλιοφάνειας με συννεφιά, όπου εκδηλώνονται πρόσκαιρες και τοπικές μπόρες ή χιονομπόρες.

 Γενικά αυτός ο άνεμος, χαρίζει στον Αραχωβίτικο ορίζοντα, καταπληκτική διαύγεια και ορατότητα, (ειδικά την περίοδο των Αλκυονίδων ημερών).

Ο ΒΑ άνεμος (Κατεβατός), που έχει στην Αράχωβα πέντε «ομπασιές», (εισόδους) είναι πολύ ψυχρός και πυκνός άνεμος (βαρύς), παίρνει τη μορφή ανεμοκαταρράκτη, που κατεβαίνοντας τις απότομες πλαγιές, αποκτά μεγάλη ταχύτητα.

Χιονοθύελλα με ισχυρό ΒΑ άνεμο στην Αράχωβα!

Με την επικράτηση του «Κατεβατού», γενικά δεν παρατηρείται υετός, αλλά ορισμένες φορές ο κανόνας δεν ισχύει. Αυτό σχετίζεται με το κατακόρυφο shear του ανέμου, όπως αντίστοιχα συμβαίνει με το Βαρδάρη της Θεσσαλονίκης.

Οφείλεται, κυρίως  στο γεγονός, ότι οι υψηλές κορφές του Παρνασσού, που βρίσκονται βόρεια της Αράχωβας, εμποδίζουν τη διέλευση του υετού που προέρχεται απ’ το Αιγαίο πέλαγος προς την Αράχωβα (ομβροσκιά), με αποτέλεσμα τα περισσότερα φαινόμενα να εστιάζονται στις προσήνεμες στο ΒΑ ρεύμα, περιοχές του Παρνασσού, ενώ στην Αράχωβα παρατηρείται συνήθως ανοιχτός καιρός.

 Έτσι λοιπόν οι ΒΑ άνεμοι δεν ευνοούν σε φαινόμενα την Αράχωβα σε σχέση με την ευρύτερη περιοχή του Παρνασσού και κυρίως τις βόρειες και ανατολικές περιοχές αυτού (Αμφίκλεια, Πολύδροσο, Επτάλοφος, Τιθορέα, Δαύλεια).

Όταν όμως οι μετεωρολογικές συνθήκες είναι τέτοιες, που ο ΒΑ άνεμος αποκτήσει δυναμική, τότε κάποιες φορές ο υετός περνά και στην υπήνεμη περιοχή της Αράχωβας με φαινόμενα  (βροχή-χιόνι), ασθενούς ως μέτριας έντασης, ενώ σε πιο σπάνιες συνθήκες, ο Β-ΒΑ άνεμος παρουσιάζει τέτοια δυναμική ενέργεια (Κατεβατός), που πνέουν θυελλώδεις άνεμοι στην Αράχωβα, όπου το χειμώνα συνοδεύονται από παρασυρόμενο χιόνι και δημιουργούν μεγάλες καταστροφές. (Λέγεται πως αντίστοιχος καιρός είχε επικρατήσει το Νοέμβριο στα 1826, στην ιστορική μάχη της Αράχωβας).

Πηγές:

“Οι καιροί της Αράχωβας”, Γεώργιος Οικονόμου 2009

“1η Επιστημονική Ημερίδα Μετεωρολογίας, 2014, Λαογραφικό Μουσείο Αράχωβας”, Arahovameteo.gr

Η περιοχή της Αράχωβας διαθέτει τα ενδιαφέροντα από πλευράς υγιεινής, υψομετρικά κλιμάκια χαμηλού ύψους (350-800 μ), μεσαίου ύψους (800-1000 μ), και μεγάλου ύψους (>1000 μ), που καθένα απ’ αυτά είναι κατάλληλο για ανάρρωση ασθενών, ανάλογα με την πάθησή τους.

Στα διάφορα αυτά ύψη, υπάρχουν διαφορές ατμοσφαιρικής πίεσης, θερμοκρασίας, αυξομείωση της ποσότητας οξυγόνου, κι άλλα στοιχεία όπως ο ιονισμός και η σύνθεση του φάσματος της ηλιακής ακτινοβολίας, οπότε εύλογα βγαίνει το συμπέρασμα σχετικά με τα πλεονεκτήματα της ευρύτερης περιοχής της Αράχωβας.

Η γραφική Αράχωβα!

Με καθαρή και ξηρή ατμόσφαιρα, όπως αυτή της Αράχωβας, σε μέτρια υψόμετρα (<2000μ), οι ηλιακές ακτίνες περιέχουν πλούσια υπεριώδη ακτινοβολία που αφενός καταστρέφει ορισμένους μικροοργανισμούς, εξυγιαίνοντας την ατμόσφαιρα, αφετέρου συντελεί στο σχηματισμό της αντιραχητικής βιταμίνης D, που είναι χρήσιμη για την κανονική ανάπτυξη του σκελετού.

Επίσης κρίνεται επιβεβλημένη η προστασία των ματιών από τις έντονες ακτινοβολίες ειδικά σε χιονοσκεπές έδαφος.

Σε μεγάλα ύψη επίσης, άτομα με υγιείς πνεύμονες υποχρεώνονται να εισπνέουν μεγάλες ποσότητες αέρα ώστε να εξουδετερώσουν την έλλειψη οξυγόνου που προκαλεί η αραιότητα της ατμόσφαιρας. Με την αναγκαστική αυτή άσκηση, οι κάτοικοι της περιοχής μας, εν προκειμένω, αποκτούν ευρύτερο στήθος, αναπτυγμένους πνεύμονες και αυξημένα ερυθρά αιμοσφαίρια. Αντίθετα, άτομα με ασθενικό αναπνευστικό σύστημα θα πρέπει να αποφεύγουν τόπους με μεγάλο υψόμετρο.

Έτσι λοιπόν η ευρύτερη περιοχή της Αράχωβας προσφέρεται ως τόπος διαμονής, όχι μόνο για ψυχαγωγία και ανάπαυση αλλά και για υγιεινή διαμονή και ανάρρωση μετά από κάποια αρρώστια.

Με τόσα πλεονεκτήματα λοιπόν, μια αλυσίδα ξενοδοχείων και αναρρωτηρίων θα μπορούσε να ικανοποιήσει η περιοχή μας τις ανάγκες ανάπαυσης και ανάρρωσης των κατοίκων των μεγάλων αστικών κέντρων και δη της Αθήνας που απέχει μόλις 170 Km απ’ την Αράχωβα.

Πολλοί επισκέπτες και χιονοδρόμοι ερχόμενοι προς Αράχωβα, σε περιπτώσεις ψυχρής εισβολής, παρατηρούν το λευκό τοπίο και πιθανόν τις χιονοπτώσεις κατά μήκος του δρόμου,  αλλά όταν φθάνουν εντός του οικισμού της Αράχωβας εύλογα απορούν, καθώς δεν υπάρχουν φαινόμενα και επικρατεί συνήθως αίθριος καιρός με δριμύ ψύχος.

 Τα παραπάνω στοιχεία δεν μπορούν να αποτυπωθούν στα προγνωστικά μοντέλα και γι αυτό δίνεται, στην περίπτωση της ψυχρής εισβολής, η ένδειξη της χιονόπτωσης στην Αράχωβα, χωρίς να συμβαίνει όμως.

Η νεφική ζώνη, όπως οριοθετείται απ’ το ανάγλυφο του Παρνασσού, δεξιά σας παρατηρείτε τη χιονόπτωση εν αντιθέσει με αριστερά όπου ο καιρός είναι αίθριος!

Η δημιουργία μαθηματικού περιοχικού μοντέλου μέσω του Arahovameteo.gr θα διερευνήσει την επίδραση του βοριά στο ανάγλυφο του Παρνασσού, μέσα απ’ τη μοντελοποίηση των παραγόμενων δεδομένων που συνάγονται απ’ τους μετεωρολογικούς σταθμούς της περιοχής μας και κατά συνέπεια την ιδιορρυθμία του καιρού της Αράχωβας.

Πολλές φορές η παρατήρηση του καιρού, έχει ως αποτέλεσμα να ξεπερνά σε επιτυχία ακόμη και την προγνωστικότητα των μοντέλων του καιρού, όπως χαρακτηριστικά παραθέτουμε στο αξιόλογο λαογραφικό κείμενο του Ηλία Λιάκου:

«Ο Κατεβατός, μολόγαε ο παππούς μου, έχει το παλάτι του κατά στην κορφή στη Λιάκουρα, και παραδίπλα στο Λικέρι (Λιάκουρα) Τι να το ιδείς, τι να το απαντήσεις, όλο κρούσταλλα, πεντάμορφο. Από κει λοιπόν ξεκινάει άμα κοτήσει και ανασάνει άλλος καιρός και τότε αλίμονο σ’ ότι βρεθεί μπροστά του.

« Μια φορά, πάνε χρόνια τώρα, έφερε έλατα απ’ το Βελιτσιώτικο και πέρασε καμπόσα την πέρα πάντα. Θηρίο ανήμερο, σου λέω. Σιέται ο τόπος, σε κόβει ο βρουσμός, ας είναι. Αυτός έχει πέντε ομπασιές για την Αράχωβα. Κυρίως του πρόχει να μπει απ’ το Μπαϊντάνη, την Ομπολή. Από κει τραβάει ίσια κάτω στη Γόριανη, Τούμπρη και ακουμπάει την πέρα πάντα, στα Παντίνια. Μια άλλη είναι που κατεβαίνει απ’ του Μπελινά, τον κατήφορο, Γάντζες, Ράχη Σέλινο και σκαπετάει πέρα. Η τρίτη είναι δώθε μειριά απ’ τον Πετρίτη, να κει, στον Απάνω τυριά, από μέσα απ’ την Καραούλα. Άμα ξεχύσει από κει, σαρώνει το Σκαφιδάκι, το Σαρκίνο παρακάτω, τη δώθε Πάνια και κρούει και λιγάκι τον Κούκουρα, παραδέ όμως φτάνει μέχρι το πίσω Ρέμα και κάπου-κάπου μέχρι το Κουκόρεμα. Άμα δε χωράει απ’ αυτές τις τρεις ομπασιές τότε κάνει πέρα μεριά και ξεχύνει απ’ το Σταυρό. Σαρώνει την Κατσιπλαγιά, Σφάλες, Βαθύρεμα κι όλη αυτή την πλάτη. Να καταλάβεις δώθε φτάνει μέχρι τη Χτιριαρού, άιντε ως το Πλόβαρμα, ούτε φουρτσί όμως παραδώθε. Καταλαβαίνεις τώρα το τι τραβάει ο ελαιώνας. Και δεν είναι αυτό, αλλά φέρνει και ψιλοδρολάπι. Αντάμα με το Σταυρό, πολλές φορές, ξεχύνει και το Κρόκι, τ’ Καστριού ξεράδια. Άμα όμως αγριέψει κατακαλά, τότε δεν έχει χωρεμούς από πουθενά και κρατημούς από τίποτα. Ίσα να ξεθεμελιώσει το βουνό. Τον ακούς που κρούει στο Σιδηρόπορτο και λες πως βαράνε ούλες αντάμα του θεού οι μπομπάρδες. Άλλο να στο μολογάω κι άλλο να το βλέπεις και να τ’ ακούς. Και αφού δε χωράει από πουθενά, καβαλικεύει τότε και την Πωγωνή, και τότε είναι που είναι. Πουθενά δε σ’ απαντάει ο τόπος, και ταρακουνιέται το χωριό, λες και το πάει για ξεθεμέλιωμα. Βλέπεις τα λιθάρια που έχομε αράδα-αράδα απάνω στις σκεπές. Είναι για να μην παίρνει ο Κατεβατός τα κεραμίδια. Αλλά τι κεραμίδια μου λες, αυτός κόβει δέντρα, κόβει φουγάρα, παίρνει σκεπές ολόκληρες και σε βγαίνει στον ήλιο χωρίς να το καταλάβεις… Είναι να μην ξεχύσει Πωγωνή δεν αφήνει λιμηρίδα… Μολογάνε μια φορά πως στο Σταυρό, πήρε τους Σιμαρεσαίους με τα βόιδα τους ερχόντουσαν οι ανθρώποι απ’ τα Καλύβια στο χωριό, να γλιτώσουν και γίναν όλοι άφαντοι. Λένε πως τους πέρασε την πέρα πάντα. Καμιά φορά φέρνει και χιόνι, έρχεται δηλαδή βουρκωμένος. Αλλά πού να το κρατήσει. Ούτε ξέρει που το πήζει ούτε ξέρει που το πάει… Άχρηστος καιρός, ούτε σταλαματιά βροχή, ούτε πασπάλα χιόνι, ντε, ξηροτσιβούρας».

   Για τον «Κατεβατό» η λαϊκή αραχωβίτικη μούσα αναφέρεται στους μύθους για το τρομερό απόγειο του Κατεβατού αλλά και για την πάλη του με το Νότο, οι οποίοι καταγράφονται και από τον κορυφαίο Λαογράφο, Νικόλαο Πολίτη στο βιβλίο του «Παραδόσεις του ελληνικού λαού».

Και δυο λόγια απ’ την πλευρά της επιστήμης της Μετεωρολογίας:

Ο ΒΑ άνεμος (Κατεβατός), που έχει στην Αράχωβα πέντε «ομπασιές», (εισόδους) είναι πολύ ψυχρός και πυκνός άνεμος (βαρύς), παίρνει τη μορφή ανεμοκαταρράκτη, που κατεβαίνοντας τις απότομες πλαγιές, αποκτά μεγάλη ταχύτητα. Δημιουργείται μετά από ψυχρή εισβολή και την απομάκρυνση του δυναμικού αιτίου που την προκάλεσε, οπότε αποκαθίσταται ΒΑ ρεύμα (συνδυασμός αντικυκλώνα Βαλκανίων με χαμηλό στο Αιγαίο).

Με την επικράτηση του «Κατεβατού», γενικά δεν παρατηρείται υετός, αλλά ορισμένες φορές ο κανόνας δεν ισχύει. Αυτό σχετίζεται με το κατακόρυφο shear του ανέμου, όπως αντίστοιχα συμβαίνει με το Βαρδάρη της Θεσσαλονίκης.

Οφείλεται, κυρίως στο γεγονός, ότι οι υψηλές κορφές του Παρνασσού, που βρίσκονται βόρεια της Αράχωβας, εμποδίζουν τη διέλευση του υετού που προέρχεται απ’ το Αιγαίο πέλαγος προς την Αράχωβα (ομβροσκιά), με αποτέλεσμα τα περισσότερα φαινόμενα να εστιάζονται στις προσήνεμες στο ΒΑ ρεύμα, περιοχές του Παρνασσού, ενώ στην Αράχωβα παρατηρείται συνήθως ανοιχτός καιρός.

Έτσι λοιπόν οι ΒΑ άνεμοι δεν ευνοούν σε φαινόμενα την Αράχωβα σε σχέση με την ευρύτερη περιοχή του Παρνασσού και κυρίως τις βόρειες και ανατολικές περιοχές αυτού (Αμφίκλεια, Πολύδροσο, Επτάλοφος, Τιθορέα, Δαύλεια).

Όταν όμως οι μετεωρολογικές συνθήκες είναι τέτοιες, που ο ΒΑ άνεμος αποκτήσει δυναμική, (πύκνωση ισοβαρών αντικυκλώνα με χαμηλό Αιγαίου) τότε κάποιες φορές ο υετός περνά και στην υπήνεμη περιοχή της Αράχωβας με φαινόμενα (βροχή – χιόνι), ασθενούς ως μέτριας έντασης, ενώ σε πιο σπάνιες συνθήκες, ο Β-ΒΑ άνεμος παρουσιάζει τέτοια δυναμική ενέργεια (Κατεβατός), που πνέουν θυελλώδεις άνεμοι στην Αράχωβα, όπου το χειμώνα συνοδεύονται από παρασυρόμενο χιόνι και δημιουργούν μεγάλες καταστροφές. (Λέγεται πως αντίστοιχος καιρός είχε επικρατήσει το Νοέμβριο στα 1826, στην ιστορική μάχη της Αράχωβας).

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

* Γ. Οικονόμου,  «Ο καιρός και το κλίμα της Αράχωβας» Αθήνα 2014.

* Πρακτικά 1ης Επιστημονικής Ημερίδας Μετεωρολογίας, Αράχωβα 5 Απρ. 2014, Dr ΣΙΟΥΤΑΣ Μ., ΦΛΟΚΑ ΕΛ., ΠΕΤΡΑΚΗΣ Μ, ΖΙΑΚΟΠΟΥΛΟΣ Δ., ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ Ν., ΚΑΜΗΛΑΚΗ – ΠΟΛΥΜΕΡΟΥ ΑΙΚ. (Με την υποστήριξη του Δήμου Αράχωβας, του Λαογραφικού Μουσείου Αράχωβας και του arahovameteo.gr).

Scroll Up