“Σήμερα μαύρος ουρανός
σήμερα μαύρ’ ημέρα
σήμερα εσταυρώσανε
των πάντων Βασιλέα.

Βλέπει τον ουρανό θαμπό
και τ’ άστρα φουρκωμένα
και το φεγγάρι το λαμπρό
στο αίμα βουτηγμένο.

-Τι έχεις, ήλιε, κι είσαι θαμπός;
αστρί μου φουρκωμένο;
και συ φεγγάρι μου λαμπρό
στο αίμα βουτηγμένο;…”

Το ευρύτατα διαδεδομένο σ᾿ όλο τόν ελληνικὸ χώρο “Μοιρολόι της Παναγιάς” είναι ένα μεσαιωνικό μακροσκελές ομοιοκατάληκτο στιχούργημα λόγιας προέλευσης, αλλά εντυπωσιακά πλατιάς λαϊκής αποδοχής. Ἐπηρεασμένο από τις σχετικές περικοπές των Ευαγγελίων και την υμνογραφία της εκκλησίας αποτελεί έναν ανθρωποκεντρικό αφηγηματικό θρήνο για τη μαρτυρική πορεία του Χριστού προς το σταυρικό θάνατό Του, ιδωμένη μέσα από τα μάτια και τα συναισθήματα της τραγικής του μητέρας, της Παναγίας. Τραγουδισμένο απὸ τις γυναίκες γύρω από τον Επιτάφιο του Χριστού, κατά το ήθος και το ύφος των οικείων τους κοσμικών μοιρολογιών, εκφράζει τη συμπόνοια, την ταύτισή τους με τη μητρική, ανθρώπινη πλευρὰ της Παναγιάς.

Στη δεύτερη και τρίτη στροφή, περιγράφεται πολύ γλαφυρά η κατάσταση της ατμόσφαιρας: Θαμπός ουρανός και ήλιος, βουρκωμένα αστέρια, φεγγάρι βουτηγμένο στο αίμα. Μια μετεωρολογική επεξήγηση σε αυτήν την περιγραφή, μας δείχνει ότι η “θαμπάδα” στον ουρανό θα μπορούσε να προέρχεται από νεφώσεις σε αρκετά μεγάλα ύψη της ατμόσφαιρας ή και από την παρουσία αφρικανικής σκόνης. Η τελευταία φαίνεται να επιβεβαιώνεται και από την περιγραφή του φεγγαριού, καθώς τέτοια περιστατικά προσδίδουν μια κιτρινωπή ή κοκκινωπή απόχρωση στην εικόνα του δορυφόρου της Γης. Αναμφίβολα λοιπόν, η λαογραφική παράδοση του τόπου μας, επιβεβαιώνει το γεγονός ότι συχνά, οι συνθήκες της Μ. Παρασκευής είναι ιδιαίτερες.

Μεγάλη Παρασκευή, ημέρα πένθους, συντριβής, ημέρα κορύφωσης του Θείου Δράματος, αλλά και προσμονής για τη Θεηφόρο Ανάσταση του Χριστού μας…

Ποιός δεν δάκρυσε, δεν ένιωσε οδύνη και συντριβή και δεν ανατρίχιασε σε αυτόν τον πόνο της Παναγιάς και ποιός δεν διαπιστώνει ακόμη μέχρι σήμερα, ότι ο καιρός τις περισσότερες Μεγάλες Παρασκευές είναι μουντός, συννεφιασμένος και πολλές φορές και βροχερός, συμπάσχοντας με το Θείο Δράμα του Χριστού; Αρκεί όμως μόνο αυτή η αραιή συννεφιά ή ακόμη και κάποιο ψιλόβροχο, για να μας δηλώσει ότι κι ο καιρός φανερώνει πράγματι τη θλίψη της φύσης για τα Πάθη του Ιησού;

Αρχικά θα πούμε ότι η Επιστήμη και η Θεολογία δεν αλληλοαναιρούνται, αλλά αλληλοσυμπληρώνονται. Η Επιστήμη ασχολείται με την δομή και λειτουργία της φύσης, ενώ η Θεολογία εντρυφεί στην αποκαλυφθείσα αλήθεια του Θεού. Η επιστήμη χρησιμοποιεί την λογική, τον εμπειρισμό και τις αποδείξεις που προκύπτουν από την πειραματικη διαδικασία, ενώ η θρησκεία στηρίζεται στην αποκάλυψη, την πίστη και την ύπαρξη του υπερφυσικού. Συνεπώς η Επιστήμη δεν έχει το δικαίωμα να μεθοδολογεί κάνοντας μεταφυσική, δεχόμενη ή αρνούμενη τον Θεό. Αντίθετα, χρέος της Θεολογίας είναι να μας βοηθήσει μέσα από την πνευματική πείρα της Εκκλησίας στο να οδηγηθούμε σε ανώτερα επίπεδα και ψυχικούς ουρανούς.

Πολλές φορές οι βασικές αρχές της Επιστήμης μπορεί να ταυτίζονται με τα θρησκευτικά δόγματα. Επί παραδείγματι, στη θετική επιστήμη των μαθηματικών, χτίζονται ολόκληρες θεωρίες πάνω στα αξιώματα, μια λογική πρόταση δηλαδή, της οποίας η αλήθεια θεωρείται δεδομένη και χρησιμεύει ως αρχικό σημείο για την αναγωγή και το συμπέρασμα άλλων αληθών προτάσεων. Αντίθετα με τα θεωρήματα, τα αξιώματα δεν μπορούν γενικά να παραχθούν με αρχές επαγωγής, ούτε γίνεται να αποδειχθούν, αφού αποτελούν αρχικά σημεία: Δεν υπάρχει κάτι από το οποίο να απορρέουν (τότε θα ήταν θεωρήματα). Αναλόγως όμως το ίδιο ισχύει και στη Θεολογία και την Θρησκεία, όπου και εκεί υπάρχουν τα δόγματα της πίστεως τα οποία τα αποδεχόμαστε και αυτά ως αληθινά και αναμφισβήτητα.

Ας δούμε πρώτα πότε εορτάζεται το Πάσχα και στη συνέχεια να αναπτύξουμε τα επιστημονικά τεκμήρια που σχετίζονται με το μουντό καιρό της Μ. Παρασκευής:

Το Πάσχα είναι κινητή εορτή και η Α’ Οικουμενική Σύνοδος που συνεκλήθη στη Νίκαια της Βιθυνίας όρισε ότι θα γιορτάζεται την πρώτη Κυριακή μετά την πανσέληνο της εαρινής ισημερίαςπου συμπίπτει πάντα με την 20η ή 21η Μαρτίου στο βόρειο ημισφαίριο. Επειδή η πρώτη μέρα της Σελήνης τοποθετείται μεταξύ 8ης Μαρτίου και 5ης Απριλίου, το Πάσχα μπορεί να πέσει στο διάστημα μεταξύ 22ας Μαρτίου και 25ης Απριλίου με βάση το παλαιό (Γρηγοριανό) ημερολόγιο. Για να βρούμε τα όρια μέσα στα οποία γιορτάζεται το Πάσχα, σύμφωνα με το νέο ημερολόγιο, προσθέτουμε 13 μέρες. Έτσι βρίσκουμε ότι οι ημερομηνίες του ορθόδοξου Πάσχα κυμαίνονται από τις 4 Απριλίου ως τις 8 Μαΐου.

Στην πράξη όμως, προκύπτουν σφάλματα και λάθη στον υπολογισμό της γιορτής του Πάσχα, γιατί ο καθορισμός αυτού δε γίνεται με βάση την πραγματική πανσέληνο ή την πραγματική εαρινή ισημερία, αλλά με βάση μια «νοητή» («εκκλησιαστική») πανσέληνο και «νοητή» ισημερία, χρονικές στιγμές που προκύπτουν από τις αρχαίες προσεγγίσεις, όπως είναι ο Κύκλος του Μέτωνος κι όχι από τις σύγχρονες αστρονομικές μεθόδους.

Η συσχέτιση των Σεληνιακών φάσεων με τον καιρό στην σύγχρονη επιστημονική βιβλιογραφία ξεκίνησε στις αρχές της δεκαετίας του 1960, όταν επιστήμονες άρχισαν να μελετούν πιο επισταμένα αυτή τη σχέση. Έτσι, το 1962 δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science μια μελέτη τριών μετεωρολόγων σύμφωνα με την οποία υπάρχει μια σαφής Σεληνιακή περιοδικότητα στις «σοβαρές» βροχοπτώσεις. Η μελέτη έγινε για πολλές περιοχές στην Αμερική κι ακολούθησαν για τη Ινδία, τη Νότια Αφρική και αλλού.

Τι λένε οι σύγχρονες επιστημονικές μελέτες

Η πεποίθηση ότι το φεγγάρι έχει επιπτώσεις στον καιρό είναι παρούσα εδώ και αιώνες. Είναι πιθανώς κατά πολλούς αποτέλεσμα της γνωστής επίδρασης της βαρυτικής δύναμης του φεγγαριού στις παλίρροιες των ωκεανών. Από τις αρχές του 18ου αιώνα οι επιστήμονες προσπαθούσαν να το αποδείξουν, χωρίς ωστόσο, να βρουν σημαντικά αποδεικτικά στοιχεία. Στις δεκαετίες που ακολούθησαν μετά το 1900, ανακαλύφθηκε μια σεληνιακή παλίρροια, αλλά το πλάτος της βρέθηκε να είναι πολύ μικρό για να προκαλέσει οποιαδήποτε σημαντική αλλαγή καιρού. Μετά το 1950, αναφέρθηκαν αρκετές ενδείξεις ότι οι σεληνιακές φάσεις έχουν επίδραση στις βροχοπτώσεις και στις συγκεντρώσεις πυρήνων συμπύκνωσης, δίνοντας ένα νέο ενδιαφέρον στο θέμα.

Για να εξηγήσουν αυτά τα στοιχεία, ορισμένοι συγγραφείς απέδωσαν τη σεληνιακή επιρροή στη σεληνιακή διαμόρφωση της μετεωρικής σκόνης που φτάνει στη Γη, αν και άλλοι το αποδίδουν στις βαρυτικές παλίρροιες ή ακόμα και σε αποτέλεσμα της σεληνιακής επίδρασης στην κυκλοφορία μεγάλων κυμάτων στην τροπόσφαιρα. Η άποψη αυτή στηρίχτηκε και έγινε αναφορά από άλλους επιστήμονες με παρεμφερή συμπεράσματα και την προσθήκη της υπόθεσης, πως η έλξη της Σελήνης είναι πιθανόν να επηρεάζει την ποσότητα μετεωρητικής σκόνης που εισέρχεται στην ατμόσφαιρα, συμβάλλοντας με αυτό τον τρόπο στην δημιουργία καταιγίδων και του άστατου καιρού.

Οι επικρατέστερες θεωρίες

Πιο σύγχρονες μελέτες προσπαθούν να βρουν τη σεληνιακή επίδραση στη δραστηριότητα καταιγίδων και εξετάζεται η επίδρασή της για δύο σχετικά μικρές περιόδους (1930-1933 και 1942-1965) σε σταθμούς στις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι μελέτες αυτές αλλά και νεότερες διαπίστωσαν αύξηση της δραστηριότητας καταιγίδων, δύο ημέρες μετά την πανσέληνο και την απέδωσαν αυτή στη σεληνιακή διαμόρφωση του μαγνητικού πεδίου της γης στη γεωμαγνητική ροή και σε μια άγνωστη επίδραση στην κατώτερη ατμόσφαιρα, που προκαλείται από την ευθυγράμμιση του Ήλιου, της Γης και της Σελήνης.

Οι ημέρες καταιγίδας που συλλέχθηκαν σε τρεις σταθμούς στη Νότια και Νοτιοανατολική περιοχή της Βραζιλίας κατά τη διάρκεια 55 ετών και τα δεδομένα κεραυνών που ανιχνεύθηκαν στην περιοχή της Νοτιοανατολικής Ευρώπης τα τελευταία 15 χρόνια αναλύθηκαν για να ερευνήσουν πιθανή εξάρτηση από τις σεληνιακές φάσεις. Από όσο γνωρίζουμε, αυτή είναι η πρώτη μελέτη για τη χρήση δεδομένων κεραυνών για το σκοπό αυτό. Το βασικό έναυσμα δόθηκε από τις πρωτοποριακές μελέτες της δεκαετίας του 1960. Οι ερευνητές κατέλξηαν ότι οι περισσότερες βροχοπτώσεις συμπίπτουν με την πρώτη και τρίτη εβδομάδα του κύκλου της Σελήνης και ιδιαίτερα στο διάστημα από 3-5 ημέρες. μετά τη νέα Σελήνη και την πανσέληνο.

 

Παραθέτουμε τη μελέτη του Lund, όπου οι διάφορες δοκιμές στα δεδομένα δείχνουν σαφώς τη στατιστική σημασία του κύκλου των εξεταζομένων 14.765 ημερών. Πιθανώς ο αιτιώδης παράγοντας είναι σεληνιακός, αλλά αυτό δεν μπορεί να αποδειχθεί πλήρως μόνο με στατιστική ανάλυση. Τα αποτελέσματα της ανάλυσης επιβεβαιώνονται από τα δεδομένα υετού για τις ανεξάρτητες περιόδους 1950-1959 και 1871-1899. Τα δεδομένα που χρησιμοποιήθηκαν για τη δοκιμή της περιόδου 1950-59 ήταν επίσης διαθέσιμα για την περίοδο (1900-1949) και έδειξαν ουσιαστικά τα ίδια αποτελέσματα. Τα στοιχεία για τη Βοστώνη, τη Νέα Υόρκη, το Τορόντο και την Ουάσινγκτον, δείχνουν ότι: Τα τελευταία 90 χρόνια δεν υπήρξε σημαντική μετατόπιση επιπέδων στη φάση του κύματος με περίοδο 14.765 ημερών. Η καμπύλη που παρουσιάζεται με βάση τα δεδομένα μπορεί να είναι δύσκολο να ερμηνευτεί από την άποψη του μεγέθους ενός συνολικού αποτελέσματος. Για το λόγο αυτό, θεωρήθηκε επιθυμητό να παραχθεί μια περίληψη -σύνοψη όλων των 63 ετών των δεδομένων βροχοπτώσεων.

2. Ανάλογη μελέτη δημοσιεύουμε και εδώ όπου η επίδραση του φεγγαριού στον καιρό έχει προταθεί από πολλούς ερευνητές και σχεδόν όλοι φτάνουν τελικώς πολύ πίσω στο χρόνο, σχεδόν στην αρχαιότητα. Φαίνεται όμως ότι είναι άσκοπο να κάνουμε αναφορά της “αρχαίας γνώσης”, επικαλούμενοι ατελείωτες πληροφορίες σε μια πίστη που αναφέρεται στις σχέσεις σελήνης και καιρού μεταξύ παλαιών ανθρώπων και πολιτισμών που χρησιμοποίησαν το σεληνιακό ημερολόγιο. Υπάρχουν όμως αυτές οι περιπτώσεις της λαογραφίας που μερικές φορές είναι προκλητικά ακριβείς. Κάποιες ιστορίες για τις γεωργικές δεισιδαιμονίες ίσως να προέκυψαν από μια σωρευτική και διαισθητική  παρατήρηση», καθώς οι κάθε είδους λιτανείες και πίστη προυπήρχαν των θρησκειών.

Πρόκειται για ένα “opus operatum”, που λειτουργεί μόνο του μέσα στο πλαίσιό του, χωρίς την επέμβαση καμιάς ανθρωπομορφικής θεότητας. Συνοψίζοντας τις εργασίες και τις αναφορές παρατηρούμε οτι δεν γίνεται προσπάθεια να δοθεί μετεωρολογική ερμηνεία ή να προταθούν φυσικές εξηγήσεις των ευρημάτων. Σε άλλες γίνεται αναφορά με παρεμφερή συμπεράσματα και την προσθήκη της υπόθεσης, πως πολλοί είναι οι παράγοντες που συμβάλλουν σε αυτόν τον άστατο καιρό, όπως η έλξη της Σελήνης, η οποία είναι πιθανόν να επηρεάζει την ποσότητα μετεωρητικής σκόνης που εισέρχεται στην ατμόσφαιρα, συμβάλλοντας με αυτό τον τρόπο στην δημιουργία καταιγίδων.

Κατά κανόνα το φαινόμενο εξετάζεται με στατιστικό ενδιαφέρον. Για παράδειγμα ο Frank Wachowski, στο Σικάγο έλεγξε τα περιστατικά βροχόπτωσης σε 140 Μεγάλες Παρασκευές από το 1871. Μέτρησε οτι έχει συμβεί σε 72 από αυτές τις Μ. Παρασκευές να βρέχει πριν από το Πάσχα, (ποσοστό 51 %), όταν κατά τη διάρκεια της περιόδου όλου του έτους, η πιθανότητα βροχής για οποιαδήποτε μέρα είναι περίπου 40%.

Κοινός τόπος των παραπάνω μελετών είναι πως μετά την πανσέληνο και έως περίπου το τελευταίο τέταρτο της σελήνης, υπάρχει μια σαφής αυξητική τάση στη συχνότητα των φαινομένων.

Με βάση τις παραπάνω μελέτες, μόνο θεωρίες έχουν προταθεί με κυριότερες τις εξής τέσσερις:
1. Η βαρυτική έλξη της Σελήνης επηρεάζει την ποσότητα της μετεωρικής σκόνης που εισέρχεται στην ατμόσφαιρα, συμβάλλοντας κατ’αυτόν τον τρόπο στη δημιουργία καταιγίδων και του άστατου καιρού.
2. Η βαρυτική έλξη της Σελήνης επηρεάζει τα μεγάλου μήκους τροποσφαιρικά κύματα (κύματα Rossby),
3. Η σελήνη ασκεί επιρροή στο μαγνητικό πεδίο της Γης,
4. Η βαρυτική έλξη της Σελήνης συνδιαμορφώνει τις παλλίροιες, οι οποίες με τη σειρά τους επηρεάζουν τα ωκεάνια ρεύματα και άρα, τα καιρικά μοτίβα που εμφανίζονται.

Σε αυτό το άρθρο, δεν πρόκειται να ασχοληθούμε εκτεταμένα με την διερεύνηση των παραπάνω ερωτημάτων, διότι κάθε ένα από αυτά, θα μπορούσε να αποτελεί αντικείμενο εκτεταμένης έρευνας, η οποία μάλιστα βρίσκεται σε εξέλιξη. Όμως, έχει αξία να γραφτούν μερικές γενικές πληροφορίες, για να γίνει αντιληπτή η πολυπλοκότητα του συστήματος της ατμόσφαιρας και της αλληλεξάρτησής από ένα πλήθος παραγόντων.

1. Το μαγνητικό πεδίο της Γης δημιουργείται, λόγω της ροής του μάγματος (το οποίο περιέχει εκτός των άλλων και σίδηρο σε υγρή μορφή, λόγω των πολύ υψηλών θερμοκρασιών) κάτω από την επιφάνειά της. Όμως, η βαρυτική έλξη της σελήνης σε συνδυασμό με του ηλίου, διαταράσσει αυτή τη ροή, ακριβώς όπως συμβαίνει και με τη στάθμη της θάλασσας (παλίρροιες), με αποτέλεσμα και το μαγνητικό πεδίο του πλανήτη να μην είναι συμμετρικό, αλλάζοντας διαρκώς.
2. Έχει παρατηρηθεί πως διαταραχές του μαγνητικού πεδίου της Γης, όπως για παράδειγμα λόγω μιας “ηλιακής καταιγίδας” συσχετίζονται με αύξηση της θερμοκρασίας και της πίεσης, αρχικά στην ιονόσφαιρα και εν συνεχεία σε χαμηλότερα ατμοσφαιρικά στρώματα (πολικές και υποπολικές περιοχές). Το τελικό αποτέλεσμα είναι η ενίσχυση της ζωνικής ροής στα μέσα γεωγραφικά πλάτη, κάτι που δημιουργεί συγκεκριμένα μοτίβα καιρού. Μία τέτοια ροή στην περιοχή μας συνδυάζεται με σύντομες βροχοπτώσεις και μεγαλύτερα διαστήματα καλοκαιρίας.
3. Τα ωκεάνια ρεύματα, τα οποία προκαλούνται, είτε λόγω παλιρροιών, είτε λόγω της διαφοράς στην αλατότητα, είτε λόγω της διαφοράς στην πυκνότητα και τη θερμοκρασία του νερού, διαταράσσουν και αυτά το μαγνητικό πεδίο της Γης. Από την άλλη πλευρά όμως, ωκεάνια και ατμοσφαιρική κυκλοφορία είναι αλληλένδετες αποτελώντας τον βασικό μηχανισμό μεταφοράς της θερμότητας από τους τροπικούς προς τους πόλους και αντιστρόφως, συμβάλλοντας στην εξισορρόπηση της θερμοκρασίας. Εφ’όσον στο σημείο 2 παραπάνω, παρατηρήσαμε πως τα ατμοσφαιρικά μοτίβα επηρεάζονται αρκετά από τις διαταραχές του γήινου μαγνητικού πεδίου τότε, είναι λογικό να επηρεάζεται τελικά όλη η παγκόσμια κυκλοφορία.

Μέσω της στατιστικής και της εμπειρικής παρατήρησης διαπιστώνουμε οτι γύρω στο τρίτο τέταρτο της σελήνης (δηλαδή στο τέλος της τρίτης και στην αρχή της τέταρτης εβδομάδας), υπάρχει μια σαφής τάση για περισσότερο άστατο καιρό και μεγαλύτερες πιθανότητες βροχής. Αυτό σημαίνει πως κατά το συγκεκριμένο διάστημα, η ατμοσφαιρική κυκλοφορία θα πρέπει διαχρονικά να παρουσιάζει αυξημένη μεσημβρινότητα (τουλάχιστον στα μέσα γεωγραφικά πλάτη) σε συχνότητα μεγαλύτερη του τυχαίου, που σημαίνει τάση για περισσότερο Β-Ν ροή των ανέμων στα μέσα και ανώτερα τροποσφαιρικά στρώματα. Συνήθως τα αποτελέσματα στην αλλαγή του μοτίβου της κυκλοφορίας τα παρατηρούμε μερικά 24ώρα μετά, συνεπώς μπορούμε να τοποθετήσουμε την αλλαγή λίγο μετά την πανσέληνο.

Οι φάσεις της Σελήνης (Νέα Σελήνη – Πρώτο Τέταρτο – Πανσέληνος – Τρίτο Τέταρτο) είναι οπτικό φαινόμενο που δημιουργείται από τη σχετική θέση Γης-Σελήνης-Ηλίου. Πιο συγκεκριμένα, όταν Ήλιος – Γη – Σελήνη βρίσκονται σε ευθυγράμμιση τότε: Είτε έχουμε πανσέληνο (όταν η Γη βρίσκεται ανάμεσα στην Σελήνη και τον Ήλιο), είτε Νέα Σελήνη (όταν η Σελήνη βρίσκεται ανάμεσα στη Γη και τον Ήλιο). Και στις δύο περιπτώσεις, παρατηρείται αυξημένη παλίρροια, λόγω του συνδυασμού των ελκτικών δυνάμων των δύο σωμάτων (Σελήνης και Ηλίου).

Ταυτόχρονα όμως θα πρέπει να περιμένουμε να συμβαίνει και κάτι αντίστοιχο κάτω από το φλοιό της Γης, όσον αφορά στη ροή που δημιουργεί το μαγνητικό πεδίο, η οποία θα πρέπει κι αυτή να διαταράσσεται. Αυτό σημαίνει πως ίσως έχουμε αποτέλεσμα ανάλογο μιας “ηλιακής καταιγίδας” η οποία προκαλεί εξασθένηση του γήινου μαγνητικού πεδίου (σημείο 2 παραπάνω), αλλά με περιοδικό τρόπο. Η απόκριση της ατμόσφαιρας προφανώς δεν είναι άμεση, συνεπώς αυτό που στατιστικά διαπιστώνουμε κατά το τελευταίο τέταρτο της Σελήνης, ενδεχομένως να έχει σαν αίτιο κάτι που συμβαίνει πριν την πανσέληνο, με τον τρόπο που περιγράφεται στο σημείο 2 παραπάνω κι έχει το αίτιό του στη σχετική θέση της Γης ως προς τη Σελήνη και τον Ήλιο.

Εν πάση περιπτώσει, με βάση τις παραπάνω σχετικές μελέτες, καταδεικνύεται ότι το χρονικό τμήμα της Μεγάλης Εβδομάδας, ή και ολόκληρη, βρίσκεται στο διάστημα μεταξύ της Πανσελήνου και του τρίτου τετάρτου, δηλαδή κατά το διάστημα όπου στατιστικά υπάρχει η τάση για αυξημένες βροχοπτώσεις (και γενικότερα άστατου καιρού). Ως εκ τούτου με τα επιστημονικά δεδομένα- έστω και στατιστικά -συγκεντρώνονται υψηλότερες πιθανότητες από το τυχαίο , ότι ο καιρός θα κυλά τη Μεγάλη Παρασκευή με μουντό και πιθανόν άστατο καιρό.

Είναι προφανές οτι απαιτείται περαιτέρω αναλυτική έρευνα, πριν καταλήξουμε σε οριστικά συμπεράσματα περί της συσχέτισης και το βαθμό επίδρασης των σεληνιακών φάσεων με τα καιρικά φαινόμενα.

Αντί επιλόγου, παρατίθενται κάποιες πηγές από διάφορες έρευνες και δημοσιεύσεις, χωρίς αυτό να σημαίνει πως είναι εξαντλητικές.

[1]: Moon thought to play major role in maintaining Earth’s magnetic field, 2016, Άρθρο στο περιοδικό Astronomy Now και η σχετική αναφορά στο Science Daily: https://www.sciencedaily.com/releases/2016/04/160401075118.htm
[2]: The Moon’s influence on the Earth’s magnetism, 1913, Άρθρο στο “The Observatory”, Vol. 36, p. 435-438
[3]: Παλίρροιες. Σημειώσεις Εργαστηρίου Ωκεανογραφίας, από το τμήμα Γεωλογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
[4]: Παλίρροιες, Από Σημειώσεις Μαθήματος Παράκτιας Γεωμορφολογίας,από το τμήμα Γεωγραφίας του Χαροκόπειου Πανεπιστημίου Αθηνών.
[5]: Η Σελήνη και οι Φάσεις της, από το astronomia.gr
[6]: Nίκος Γκίκας, Καιρός Μ. Παρασκευής – Αφορμή για μια ευρύτερη επιστημονική αναζήτηση
[7]: Weather and the Earth’s Magnetic Field, 1974, Άρθρο στο περιοδικό Nature (μόνο η περίληψη ελεύθερα διαθέσιμη)
[8]: Variability of Atmospheric Circulation and Geomagnetic Field in the Northern Hemisphere, 2019, Poster για την Φθινοπωρινή Συνάντηση της AGU.
[9]: A Possible Effect of Atmospheric Circulation in the Daily Variation of the Earth’s Magnetic Field, 1963, Άρθρο στο American Meteorological Society
[10]: Geomagnetic forcing of changes in climate and in the atmospheric circulation, 1998, Άρθρο στο Science Direct
[11]: Precipitation in South Africa and lunar phase, 1966, Journal of Geophysical Research
[12]: Precipitation and the Lunar Synodic Circle: Phase Progression Across the United States, 1986, Journal of Climate and Applied Meteorology
[13]: Indications of a Lunar Synodic Period in the United States Observations of Sunshine, 1964, Journal of the Atmospheric Sciences
[14]: Modelling of electromagnetic signatures of global ocean circulation: physical approximations and numerical issues, 2019, Springer

Γενικές πληροφορίες / άλλες πηγές / μοντελοποίηση & δεδομένα

[15]: An overview of the Earth’s Magnetic Field, Γενικές γνώσεις και πληροφορίες από το British Geological Survey.
[16]: Movements of ocean water: Waves, Tides and Ocean Currents
[17]: Σχετικά με τα Ωκεάνια ρεύματα, μαθήματα από την Εθνική Υπηρεσία Περιβαλλοντικών Προγνώσεων των ΗΠΑ (ΝΟΑΑ)
[18]: Circulation, currents, and ocean-atmosphere interaction, από την Εγκυκλοπαίδεια Britannica
[19]: Space Weather, σελίδα παρακολούθησης διαστημικού καιρού της Εθνικής Υπηρεσίας Περιβαλλοντικών Προγνώσεων των ΗΠΑ (ΝΟΑΑ)
[19.1]: Από την ίδια σελίδα: Διαταραχές της Μαγνητόσφαιρας της Γης σε live χρόνο.
[20]: Παλίρροιες και μαγνητικό πεδίο, μικρό ενημερωτικό βίντεο από τη NASA
[21]: Measuring Storm-generated Ocean Currents Using the Earth’s Magnetic Field, βίντεο-παρουσίαση της εταιρίας Teledyne Marine.
[22]: Μοντελοποίηση της μαγνητόσφαιρας – WM Model: Open source μοντέλο απεικόνισης που προέρχεται από τη συνεργασία της NGA (United States’ National Geospatial-Intelligence Agency) και της DGC (United Kingdom’s Defence Geographic Centre)
[23]: Δεδομένα μαγνητικού πεδίου της Γης – InterMagnet
[24]: Θεόδωρος Κολυδάς, Υπάρχει εξήγηση για το μαύρο ουρανό της Μ. Παρασκευής;