Η βάση νεφών είναι το χαμηλότερο υψόμετρο του ορατού τμήματος ενός νέφους. Εκφράζεται σε μέτρα (Διεθνές Σύστημα)
πάνω από τη μέση στάθμη της θάλασσας ή πάνω από την επιφάνεια εδάφους ενός παρατηρητή. Το ύψος της βάσης των νεφών μπορεί να μετρηθεί χρησιμοποιώντας ένα κεϊλόμετρο . Αυτή η συσκευή αντανακλά μια δέσμη φωτός από τη βάση των νεφών και στη συνέχεια υπολογίζει την απόστασή της χρησιμοποιώντας είτε τριγωνομετρικές μεθόδους είτε το χρόνο διαδρομής της δέσμης φωτός.
Διαφορετικά, το ύψος της βάσης των νεφών μπορεί να εκτιμηθεί από επιφανειακές μετρήσεις θερμοκρασίας και υγρασίας του αέρα, υπολογίζοντας το επίπεδο συμπύκνωσης που ανυψώνεται. Η μέθοδος που χρησιμοποιείται από την Ομοσπονδιακή Υπηρεσία Αεροπορίας των ΗΠΑ και είναι η παρακάτω:
- Αφαιρούμε το Σημείο Δρόσου (Dp) από τη Θερμοκρασία (T), άρα T-Dp. (Θερμοκρασίες σε Κελσίου).
- Διαιρούμε τη διαφορά (Τ-Dp) με το 8 και στη συνέχεια πολλαπλασιάζουμε επί 1000 και βρίσκουμε το ύψος των νεφών. σε μέτρα από το έδαφος.
Άρα το ύψος της βάσης νεφών ισούται με h = [ (T-Dp)/8 ]*1000
Εάν λοιπόν, θέλουμε να υπολογίσουμε τα ύψη της βάσης νεφών στον Παρνασσό, βρίσκουμε τη Θερμοκρασία και το Σημείο Δρόσου από το μετεωρολογικό σταθμό του Παρνασσού εδώ: https://penteli.meteo.gr/stations/parnassos1950/
Έστω ότι η θερμοκρασία (Τ) = -0,2C και το Σημείο Δρόσου (Dp) -0,9C, άρα: h=[-0,2-(-0.9)/8]*1000 = 87,5 μέτρα ανέρχεται το ύψος της βάσης νεφών.
Όσο περισσότερο μικραίνει η διαφορά μεταξύ θερμοκρασίας και Σημείου Δρόσου, τόσο αυξάνεται η σχετική υγρασία (υπάρχει άμεση συνάφεια μεταξύ τους) και άρα μικραίνει το ύψος βάσης του νέφους από το έδαφος. Δηλαδή όσο αυξάνεται η σχετική υγρασία, μειώνεται το ύψος της βάσης του νέφους. Όταν υπάρχει ταύτιση της Θερμοκρασίας με το Σημείο Δρόσου, έχουμε 100% Σχετική Υγρασία κι επομένως επικρατεί ομίχλη, στο σημείο του μετεωρολογικού σταθμού.
Αυτός είναι ένας πρακτικός κανόνας που ισχύει σε γενικές γραμμές για τα οριζόντια νέφη, διότι υπάρχουν κι εξαιρέσεις όπως πχ, η ύπαρξη αναστροφής λίγο χαμηλότερα από το ύψος του σημείου δρόσου, όπου δεν θα σχηματιστούν καθόλου σύννεφα. Στα καταιγιδοφόρα νέφη (έχουν κατακόρυφη υφή), ο υπολογισμός του ύψους νεφών γίνεται με διαφορετικό τρόπο και θα αναφερθούμε σε άλλο σημείωμα.