Γεωγραφικά στοιχεία
Η Αράχωβα βρίσκεται στις Νότιες πλαγιές του Παρνασσού, στο ΒΔ τμήμα του Ν. Βοιωτίας σε μέσο υψόμετρο 930 μέτρων, και σ’ αυτήν ανήκουν οι οικισμοί Ζεμενό (800μ) στα ανατολικά της και Λιβάδι Αράχωβας (1150μ), ένα πανέμορφο οροπέδιο δυτικά του Παρνασσού. Περιβάλλεται προς Βορά απ’ τον ορεινό όγκο του Παρνασσού (2457μ) και προς Νότο απ’ το όρος Κίρφη (Ξεροβούνι 1530μ).Η ευρύτερη περιοχή της Αράχωβας εκτείνεται απ’ τα 350μ που είναι το χαμηλότερο σημείο του ελαιώνα της, ως τα 2.367 (Γεροντόβραχος- χιονοδρομικά κέντρα Παρνασσού).
Δασοπονία
Δασοπονικά η Αράχωβα ανήκει στο ανώτερο τμήμα της παραμεσογειακής ζώνης βλάστησης, η οποία περιλαμβάνει φυλλοβόλα αλλά και αείφυλλα πλατύφυλλα, όπως το πουρνάρι. Λόγω του νότιου προσανατολισμού της, η ζώνη της ελάτης (Κεφαλληνιακή-Υβριδογενής), συναντάται λίγο ψηλότερα απ’ την Αράχωβα και βορειότερα προς την πλευρά του Παρνασσού.Ανατολικότερα της Αράχωβας, στον οικισμό Ζεμενό συναντώνται άτομα ελάτης, ακόμη και σε χαμηλότερο υψόμετρο απ’ την Αράχωβα (700μ). Στις υψηλές-γυμνές κορυφές του Παρνασσού όπως φαίνονται απ’ την Αράχωβα (1900-2100μ), διακρίνεται και η ψευδαλπική ζώνη, πάνω απ’ τα δασοόρια-δεντροόρια.
Κλίμα
Όπως αναφέραμε, η κωμόπολη της Αράχωβας είναι χτισμένη αμφιθεατρικά στις νότιες πλαγιές του Παρνασσού, σε μέσο υψόμετρο 930μ (χαμηλότερο σημείο: 800μ – υψηλότερο: 1100μ), ενώ η ευρύτερη περιοχή της Αράχωβας εκτείνεται απ’ τα 350μ που είναι το κατώτατο σημείο του ελαιώνα της, ως τα 1150μ οικισμός στο Λιβάδι Αράχωβας και κορυφώνεται στα 2.367 (Γεροντόβραχος- χιονοδρομικά κέντρα Παρνασσού).
Πολύ λίγες πόλεις, ανά την Ελλάδα, βρίσκονται στο ύψος των 930μ, που είναι το μέσο υψόμετρο της Αράχωβας και παρουσιάζουν τόσο μεγάλες υψομετρικές διαφορές, αντίθετα με άλλες ορεινές περιοχές που το γενικό τοπίο έχει τη μορφή κλειστού οροπεδίου με μικρές διαφορές υψών.
Το κλίμα της Αράχωβας είναι ορεινό με ψυχρούς χειμώνες και δροσερά καλοκαίρια, με αξιόλογες βροχοπτώσεις την ψυχρή περίοδο (Οκτώβριος ως Απρίλιο) και συχνές χιονοπτώσεις κυρίως το τρίμηνο Δεκεμβρίου ως Φεβρουάριο. Λόγω του νότιου προσανατολισμού της, παρατηρείται σχετικά περιορισμένη περίοδος με χιονοσκεπές έδαφος.
Το κλίμα της Αράχωβας μπορεί να χαρακτηριστεί ως ψυχρό ηπειρωτικό μεσογειακό, με αρκετές ομοιότητες προς το αλπικό τύπο, ιδίως τους χειμερινούς μήνες. Οι τέσσερις εποχές του έτους είναι έντονες και διακριτές:
– Χειμώνας: Διαρκεί από τον Νοέμβριο έως και τον Μάρτιο. Χαρακτηρίζεται από χαμηλές θερμοκρασίες, συχνές χιονοπτώσεις, παγετούς και ισχυρούς βορείους ανέμους.
– Άνοιξη: Από τον Απρίλιο έως τον Μάιο. Παρατηρείται σταδιακή άνοδος της θερμοκρασίας, αύξηση των ημερών ηλιοφάνειας, αλλά και αστάθεια, με τοπικές καταιγίδες.
– Καλοκαίρι: Ιούνιος έως Αύγουστος. Το καλοκαίρι στην Αράχωβα είναι ήπιο και δροσερό, με χαμηλή σχετική υγρασία και σπάνιες καταιγίδες.
– Φθινόπωρο: Σεπτέμβριος έως Οκτώβριος. Αρχικά ήπιο, με προοδευτική μείωση της θερμοκρασίας και επαναφορά των φθινοπωρινών βροχών.
Σύμφωνα με τους βροχομετρικούς χάρτες, η ευρύτερη περιοχή της Αράχωβας ανήκει στη ζώνη που το ετήσιο ύψος υετού κυμαίνεται, κατά μέσο όρο, από 700-950 χιλιοστά, ενώ εσωτερικά στον ορεινό όγκο του Παρνασσού ξεπερνά και τα 1200 χιλιοστά.
Αξιοσημείωτη είναι επίσης και η θερμική αστάθεια τη θερινή περίοδο (Μάιος- Σεπτέμβριος), όπου η ευχάριστη καλοκαιρινή ηλιοφάνεια διακόπτεται ειδικά τις μεσημεριανές-απογευματινές κυρίως ώρες, από μεγάλες νεφικές μάζες, πάνω απ’ τον Παρνασσό, που καταλήγουν ως «κράσπεδο» στον ουρανό της Αράχωβας, με αποτέλεσμα αρκετές φορές την εκδήλωση παροδικών καταιγίδων (μπόρες) με ηλεκτρικά φαινόμενα (αστραπόβροντα), ακόμη και χαλαζόπτωσης.
Η Αράχωβα εκτείνεται στις Νότιες πλαγιές του Παρνασσού και απολαμβάνει το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου πλούσια ηλιοφάνεια, έχοντας έτσι εξαιρετικά υγιεινή ατμόσφαιρα.
Η καθαρότητα της ατμόσφαιρας εξασφαλίζεται όχι μόνο όταν φυσάει ο ΒΔ άνεμος (Βλαχιώτης) μα και σε ήσυχες μέρες όπου κατά τις μεν θερμές ώρες φυσούν άνεμοι από την κοιλάδα προς την πλαγιά, οι λεγόμενες αύρες κοιλάδων, τις δε ψυχρές ώρες, καταβατικοί άνεμοι απ’ τις κορυφές του Παρνασσού (αύρες ορέων). Το σύστημα αυτών των τοπικών ανέμων διευκολύνεται και από το πυκνό δίκτυο δρόμων που εκτείνονται σύμφωνα με τις γραμμές μεγίστης κλίσης του ορεινού όγκου του Παρνασσού.
Ευεργετική επίδραση, από άποψη καθαρότητας της ατμόσφαιρας στο κλίμα της Αράχωβας, ασκεί και ο τοπικός ΒΑ άνεμος «Κατεβατός», με προέλευση απ’ τις κορφές του Παρνασσού (αύρες ορέων).
Η οροσειρά προς νότο της Κίρφης (Ξεροβούνι 1560μ), προστατεύει σημαντικά την Αράχωβα απ’ τη θαλάσσια αύρα, η οποία όμως ασκεί μια μικρή επίδραση κατά τους θερινούς μήνες, μέσω της κοιλάδας των Δελφών και του ελαιώνα της Ιτέας, στις πλαγιές του Παρνασσού. Αποτέλεσμα όλων των παραπάνω συνθηκών είναι η Αράχωβα να έχει ξηρό κλίμα με χαμηλά ποσοστά σχετικής υγρασίας, στοιχείο που την καθιστά ιδανική και φιλική με τον ανθρώπινο οργανισμό, σε αντίθεση με άλλες περιοχές όπου η αυξημένη υγρασία με τη ζέστη δημιουργεί συνθήκες δυσφορίας.
Βιοκλιματολογία
Η περιοχή της Αράχωβας διαθέτει τα ενδιαφέροντα από πλευράς υγιεινής, υψομετρικά κλιμάκια χαμηλού ύψους (350-800 μ), μεσαίου ύψους (800-1000 μ), και μεγάλου ύψους (>1000 μ), που καθένα απ’ αυτά είναι κατάλληλο για ανάρρωση ασθενών, ανάλογα με την πάθησή τους.
Στα διάφορα αυτά ύψη, υπάρχουν διαφορές ατμοσφαιρικής πίεσης, θερμοκρασίας, αυξομείωση της ποσότητας οξυγόνου, κι άλλα στοιχεία όπως ο ιονισμός και η σύνθεση του φάσματος της ηλιακής ακτινοβολίας, οπότε εύλογα βγαίνει το συμπέρασμα σχετικά με τα πλεονεκτήματα της ευρύτερης περιοχής της Αράχωβας.
Με καθαρή και ξηρή ατμόσφαιρα, όπως αυτή της Αράχωβας, σε μέτρια υψόμετρα (<2000μ), οι ηλιακές ακτίνες περιέχουν πλούσια υπεριώδη ακτινοβολία που αφενός καταστρέφει ορισμένους μικροοργανισμούς, εξυγιαίνοντας την ατμόσφαιρα, αφετέρου συντελεί στο σχηματισμό της αντιραχητικής βιταμίνης D, που είναι χρήσιμη για την κανονική ανάπτυξη του σκελετού. Επίσης κρίνεται επιβεβλημένη η προστασία των ματιών από τις έντονες ακτινοβολίες ειδικά σε χιονοσκεπές έδαφος.
Σε μεγάλα ύψη επίσης, άτομα με υγιείς πνεύμονες υποχρεώνονται να εισπνέουν μεγάλες ποσότητες αέρα ώστε να εξουδετερώσουν την έλλειψη οξυγόνου που προκαλεί η αραιότητα της ατμόσφαιρας. Με την αναγκαστική αυτή άσκηση, οι κάτοικοι της περιοχής μας, εν προκειμένω, αποκτούν ευρύτερο στήθος, αναπτυγμένους πνεύμονες και αυξημένα ερυθρά αιμοσφαίρια. Αντίθετα, άτομα με ασθενικό αναπνευστικό σύστημα θα πρέπει να αποφεύγουν τόπους με μεγάλο υψόμετρο.
Έτσι λοιπόν η ευρύτερη περιοχή της Αράχωβας προσφέρεται ως τόπος διαμονής, όχι μόνο για ψυχαγωγία και ανάπαυση αλλά και για υγιεινή διαμονή και ανάρρωση μετά από κάποια αρρώστια.
Με τόσα πλεονεκτήματα λοιπόν, μια αλυσίδα ξενοδοχείων και αναρρωτηρίων θα μπορούσε να ικανοποιήσει η περιοχή μας τις ανάγκες ανάπαυσης και ανάρρωσης των κατοίκων των μεγάλων αστικών κέντρων και δη της Αθήνας που απέχει μόλις 170 Km απ’ την Αράχωβα.
Οι καιροί
Τα περισσότερα φαινόμενα στην Αράχωβα (υετός) παρατηρούνται, τους φθινοπωρινούς και χειμερινούς μήνες. Όμως η κατανομή των φαινομένων εξαρτάται απόλυτα από τον τύπο καιρού, τους ανέμους που τον συνοδεύουν, σε συνδυασμό με το τοπικό αλλά και ευρύτερο ανάγλυφο.
Γενικότερα η Αράχωβα επηρεάζεται από τους Νότιους και δυτικούς ανέμους, με συστήματα χαμηλών βαρομετρικών πιέσεων, που προέρχονται απ’ την περιοχή της Ιταλίας και της Αδριατικής θάλασσας.
Οι ΝΔ άνεμοι ανάλογα με τη διάταξη των βαρομετρικών συστημάτων και τη θέση του χαμηλού, φέρνουν στην Αράχωβα αρκετές βροχές και αξιόλογες χιονοπτώσεις στον Παρνασσό. Μπορεί όμως, όταν οι συνθήκες είναι τέτοιες (καιρός τύπου Π), η Αράχωβα να μείνει ανεπηρέαστη από φαινόμενα και η σχετικά κοντινή περιοχή του Μόρνου (Δυτική Φωκίδα), να παρουσιάζει ικανοποιητικά ύψη υετού (αποκλειστικός καιρός Δυτικής Ελλάδας). Όταν η θερμοκρασία στην Αράχωβα είναι κοντά στους 0 βαθμούς Κελσίου, και παρουσιαστεί υετός με καιρό ΝΔ ρεύματος, τότε πέφτει αρκετό και πυκνό χιόνι.
Οι Ν – ΝΑ άνεμοι είναι ίσως οι πιο υετοφόροι για την Αράχωβα με αρκετή ανατροφοδότηση από τον Κορινθιακό κόλπο και με πολύωρη εκδήλωση φαινομένων. Όταν οι θερμοκρασίες το χειμώνα είναι κατάλληλες, πέφτουν άφθονα χιόνια στον Παρνασσό, ενώ όταν έχουν την τάση να γυρίζουν σε ΒΑ ρεύμα, χαρίζουν αρκετές χιονοπτώσεις στην Αράχωβα, (τοπικά λέγεται Γριπαίος).
Οι ΒΔ άνεμοι (καιρός Βλαχιώτης), είναι αρκετά ασταθείς με γρήγορες εναλλαγές ηλιοφάνειας με συννεφιά όπου εκδηλώνονται πρόσκαιρες και τοπικές μπόρες ή χιονομπόρες.
Ειδικά την περίοδο των Αλκυονίδων ημερών, χαρίζουν στον Αραχωβίτικο ορίζοντα καταπληκτική διαύγεια και ορατότητα.
Οι ΒΑ άνεμοι δεν ευνοούν σε φαινόμενα την Αράχωβα σε σχέση με την ευρύτερη περιοχή του Παρνασσού και κυρίως τις βόρειες και ανατολικές περιοχές αυτού (Αμφίκλεια, Πολύδροσο, Επτάλοφος, Δαύλεια). Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι υψηλές κορφές του Παρνασσού, που βρίσκονται βόρεια της Αράχωβας εμποδίζουν τη διέλευση του υετού που προέρχεται απ’ το Αιγαίο πέλαγος προς την Αράχωβα (ομβροσκιά), με αποτέλεσμα τα περισσότερα φαινόμενα να εστιάζονται στις προσήνεμες στο ΒΑ ρεύμα, περιοχές του Παρνασσού και στην Αράχωβα να παρατηρείται συνήθως ανοιχτός καιρός.
Όταν όμως οι μετεωρολογικές συνθήκες είναι τέτοιες που ο ΒΑ άνεμος αποκτήσει δυναμική, τότε κάποιες φορές ο υετός περνά και στην υπήνεμη περιοχή της Αράχωβας με φαινόμενα (βροχή-χιόνι), ασθενούς ως μέτριας έντασης, ενώ σε πιο σπάνιες συνθήκες, ο Β-ΒΑ άνεμος παρουσιάζει τέτοια δυναμική ενέργεια (τοπικά: Κατεβατός), που πνέουν θυελλώδεις άνεμοι στην Αράχωβα, όπου το χειμώνα συνοδεύονται από παρασυρόμενο χιόνι και δημιουργούν μεγάλες καταστροφές. (Λέγεται πως αντίστοιχος καιρός είχε επικρατήσει το Νοέμβριο στα 1826, στην ιστορική μάχη της Αράχωβας).
